Ligji i ri për energjinë është një dokument që do të formësojë sektorin energjetik të Maqedonisë në dekadat e ardhshme. Ky nuk është vetëm një ligj, por një vizion për një sistem energjetik modern, të qëndrueshëm dhe konkurrues, që do të sjellë përfitime për ekonominë, qytetarët dhe mjedisin.
Ky ligj është pjesë e angazhimeve tona si anëtare e Komunitetit Energjetik. Po transpozojmë “Paketën për Energjinë e Pastër” të BE-së, e cila përfshin drejtime dhe rregullore si Direktiva (BE) 2019/944, Rregullorja (BE) 2019/943, CACM, REMIT dhe të tjera. Duhej ta miratonim deri në fund të vitit 2023, por, të jemi të sinqertë, kemi vonuar. Tani, në prill të vitit 2025, jemi plotësisht të angazhuar për ta mbyllur këtë punë. Me miratimin e ligjit, do t’i mbyllim mosmarrëveshjet me Komunitetin Energjetik, siç janë çështjet ECS-11/24 për energjinë elektrike dhe ECS-21/24 për gazin, që është e rëndësishme për reputacionin tonë ndërkombëtar.
Por, ky ligj nuk është vetëm për përmbushjen e angazhimeve evropiane. Ai është gjithashtu një bazë për krijimin e një sistemi energjetik që do të tërheqë investime, do të krijojë vende pune, do të mbrojë mjedisin dhe do të sigurojë energji të sigurt dhe të arritshme për çdo qytetar. Kjo është pjesë e agjendës sonë të reformave për t’u afruar më shumë me BE-në, por gjithashtu për një jetë më të mirë këtu, në shtëpi.
Ky ligj me 317 nene është rezultat i një pune të mundimshme dhe bashkëpunimi të gjerë. Procesi ka filluar para krijimit të Ministrisë së Energjisë, Minierave dhe Lëndëve të Para, por nuk ka përfunduar. Pasi është krijuar ministria, kemi formuar një grup pune me përfaqësues nga Komisioni Rregullator për Energjinë (KRRE), MEPSO, ESM, EVN, TE-TO, MEMO, dhomat e tregtisë dhe palë të tjera të interesuara. Kemi mbajtur 14 takime dhe më 24 tetor 2024 e vendosëm propozimin për konsultim publik në platformën ENER. Kemi marrë komente nga Komuniteti Energjetik dhe i kemi inkorporuar në tekst, me mbështetje nga ekspertë ligjorë të BERZH.
“Jam krenare që ky ligj është shkruar nga profesionistë maqedonas nga administrata publike, njerëz me përvojë shumëvjeçare në energjetikë, pa kompensim shtesë. Ata kanë vendosur standarde të larta për punën e ardhshme të ministrisë dhe kjo është diçka që duhet ta vlerësojmë,” theksoi Bozhinovska.
Lajmet kryesore në ligj
- Më shumë burime të rinovueshme dhe investime
Ligji lehtëson ndërtimin e impianteve diellore, erozhe dhe hidroelektrike përmes një Plani të Posaçëm Vjetor për Infrastrukturën Energjetike, që po e përgatisim në përputhje me Strategjinë për Zhvillimin e Energjisë dhe Planin Kombëtar të Integruar për Energjinë dhe Klimën. Investitorët mund të dorëzojnë propozime deri më 1 qershor çdo vit, dhe ne do të mbështesim projektet që përmbushin qëllimet tona për energji të pastër. Ligji gjithashtu vendos rregulla të qarta për lidhjen me rrjetin, për të shmangur kaosin me shumë panele diellore në rrjetin shpërndarës. - Mbrojtja e qytetarëve vulnerabël
Energjia e varfër është një problem real dhe për këtë arsye po implementojmë një metodologji për matjen e saj, në bashkëpunim me Ministrinë e Politikës Sociale. Familjet që nuk mund të paguajnë faturat për energjinë elektrike do të marrin mbështetje – çmime më të ulëta përmes një furnizuesi universal ose furnizuesve të tjerë. Qeveria mund të miratojë kompensime për këto familje, ndërsa konsumatorët vulnerabël do të kenë edhe ndihmë financiare (për shembull, subvencione për ngrohje ose pajisje energjetikisht efikase) dhe ndihmë jo-financiare (si ndalimi i shkëputjes nga rrjeti). Kjo është për të siguruar që askush të mos mbetet pa energji gjatë dimrit për shkak të problemeve financiare. - Treg i liberalizuar dhe konkurrues
Ligji krijon një treg të energjisë elektrike ku çmimet formohen në treg, por me mbrojtje për qytetarët vulnerabël. Po implementojmë një treg "ditë përpara" dhe "ditë për ditë", që mundëson tregti më efikase të energjisë elektrike. MEMO është emëruar si operator i nominuar (NEMO) për katër vjet, që do ta lidhë tregun tonë me atë evropian përmes një mekanizmi të quajtur “market coupling”. Kjo do të thotë që mund të blejmë dhe shesim energji elektrike me çmime konkurruese, që mund të stabilizojnë faturat për qytetarët. Për shembull, nëse ka një tepricë të energjisë në rajon, mund ta blejmë më lirë, dhe nëse kemi një tepricë, mund ta shesim. - Ruajtja e energjisë dhe elektromobiliteti
Ruajtja e energjisë elektrike bëhet një veprimtari e veçantë, e cila është thelbësore për menaxhimin e burimeve të rinovueshme. Për shembull, panelet diellore prodhojnë energji gjatë ditës, por me ruajtjen mund ta përdorim edhe në mbrëmje. Kjo e bën rrjetin më të qëndrueshëm dhe zvogëlon nevojën për import gjatë periudhave të kulmit të konsumit. Gjithashtu, po integrojmë ngarkimin e automjeteve elektrike në rrjet, me rregulla të qarta për stacionet e ngarkimit. Nëse dëshironi të udhëtoni me një automjet elektrik, ligji garanton se stacionet e ngarkimit do të jenë të disponueshme dhe çmimet për energjinë do të jenë të arsyeshme, brenda çmimeve mesatare të karburanteve. - Sistemet e mençura dhe mundësia për të ndryshuar furnizuesin
Po implementojmë sisteme të mençura matëse për matjen e saktë të konsumit, dhe po heqim mundësinë që matësit të mos lexohen, e cila deri tani ka shkaktuar konfuzion tek qytetarët. Çdo konsumator do të mund të ndryshojë furnizuesin e tij brenda 48 orëve, pa shpenzime për familjet dhe konsumatorët e vegjël. Kjo do të thotë më shumë liri – nëse nuk jeni të kënaqur me furnizuesin tuaj, mund të zgjidhni një tjetër shpejt dhe pa burokraci. - Komunitetet energjetike qytetare dhe konsumatorët aktivë
Ligji u jep mundësinë qytetarëve të krijojnë komunitete energjetike. Për shembull, disa fqinjë mund të vendosin panele diellore, të prodhojnë energji për veten dhe të shesin tepricën. Kjo i bën qytetarët pjesëmarrës aktivë në tregun energjetik, dhe jo vetëm konsumatorë pasivë. Ideja është të keni kontroll mbi energjinë tuaj dhe të kurseni. - Siguria energjetike e përmirësuar
Ligji implementon masa për të trajtuar rreziqet në furnizimin me energji elektrike dhe gaz. Ministria do të përgatisë plane për situata emergjente, për të qenë të përgatitur për kriza, si ndërprerje të furnizimit. Kjo është veçanërisht e rëndësishme gjatë dimrit ose në periudha të konsumit të lartë, për të shmangur ndalimin e energjisë. - Menaxhimi më i mirë i rrjetëve energjetike
Po implementojmë një Plan Dhjetëvjeçar për Zhvillimin e Sistemit të Transmetimit të Energjisë Elektrike dhe rregulla të qarta për operatorët e rrjetëve. Ministria bëhet pronare e operatorit të sistemit të transmetimit të energjisë elektrike, që na jep kontroll më të madh mbi vendimet strategjike. Po ashtu, sigurohemi që rrjetet janë të përgatitura për më shumë burime të rinovueshme dhe për një konsum të rritur, si nga automjetet elektrike.
Ligji është para Kuvendit, nuk ka pasur komente nga komisionet parlamentare. Jemi të hapur për amendamente në leximin e dytë, për ta bërë tekstin më të mirë. Qëllimi ynë është të krijojmë një ligj që do të zgjasë, që do të ofrojë siguri ligjore dhe që nuk do të kërkojë ndryshime të shpeshta. Implementimi kërkon bashkëpunim nga të gjitha institucionet – do të duhet të forcojmë kapacitetet e KRRE-së, operatorëve të rrjetëve dhe ministrisë. Do të implementojmë procedura të reja, platforma për njoftime, trajnime për staf dhe do të bashkëpunojmë me partnerë rajonalë dhe evropianë. Gjithashtu, do të punojmë me sektorin privat dhe organizatat qytetare.
Ky ligj është për të ardhmen e Maqedonisë. Ai do të stimulojë rritjen ekonomike, do të shpejtojë përparimin teknologjik, do të mbrojë mjedisin dhe do të na afrojë me qëllimet evropiane dhe globale për klimën deri në vitin 2050. Qëllimi është që Maqedonia të ketë panele diellore në çatitë e shtëpive, automjete elektrike në rrugë dhe fatura stabile për energjinë – kjo është ajo që po ndërtojmë me këtë ligj. Duam të jemi liderë në rajon për energjinë e pastër, dhe ky është një hap i madh në këtë drejtim.
Me respekt,
Ministria e Energjisë, Minierave dhe Lëndëve të Para